Lot 123

Dukaton 1668, afslag in goud, Vz: Geharnaste ridder met een sjerp om en met geheven zwaard, gezeten op een naar rechts galopperend paard; op de voorgrond het gekroonde provinciewapen. MO.NO.AUR.PRO.CON - FOE.BELG.COM.ZEL mt burcht Kz: Gekroond Generaliteitswapen, gehouden door twee gekroonde en aanziende klimmende leeuwen; jaartal in een cartouche van bladornamenten eronder rozet CONCORDIA - RES.PARVAE - CRESCUNT, Delm.895, CNM.2.49.119, niet geprijsd in CNM, unc. Uit collectie Prof. Dr. Kasteleyn. Een UNIEK stuk welke naar ons onderzoek nooit eerder is geveild of op de openbare markt is geweest, een absoluut topstuk uit de Nederlandse numismatiek!! Dukaton 1668, struck in gold, Ov: Armoured knight with a sash, brandishing a raised sword, mounted on a horse galloping to the right; in the foreground, the crowned provincial coat of arms. Legend: MO.NO.AUR.PRO.CON - FOE.BELG.COM.ZEL with mintmark castle. Rv: Crowned Arms of the Generality, supported by two crowned and facing rampant lions; date within a cartouche of foliate ornaments, rosette below. Legend: CONCORDIA - RES.PARVAE - CRESCUNT, Delm. 895, CNM 2.49.119, not priced in CNM, UNC. From the collection of Prof. Dr. Kasteleyn. A UNIQUE piece, which according to our research has never before been offered at auction or on the open market, an absolute masterpiece of Dutch numismatics! Uit de Geuzenpenning van 1966, Zeeuwse zeldzaamheden. Onlangs trof ik bij een antiekverzamelaar een aantal gouden munten aan. Temidden van ongeveer 60 moderne goudstukken lagen daar 4 zeldzame zeeuwse munten, die alle 4 in 1936 bij een antiquair in Middelburg werden gekocht. Het betreft: 1. Een gouden afslag van een scheepjesschelling van 1754, door Delmonte worden geen gouden afslagen van zeeuwse scheepjesschellingen vermeld, maar ik ken ze van de jaren 1750, 1753, 1754 en 1755, ze zijn alle zeer zeldzaam. 2. Een gouden afslag van een kwart zilveren dukaat van 1787. 3. Een gouden afslag van 1/8 zilveren dukaat van 1782, dit is een voor de gouden afslag onbekend jaartal; bekend zijn de jaren 1773-1775, 1778-1780, 1784, 1787, 1788 en 1790. 4. Een gouden dukaton van 1668. 30 Ceta op 10-jarige leeftijd De voorzijde vertoont onder het door twee leeuwen gehouden Generaliteitswapen een engelenkopje; het omschrift luidt: CONCORDIA. - RES.PARVAE - .CRESCUNT. 1668 Interessanter is het omschrift op de keerzijde: o MO : NO : AUR : PRO : CON-FOE.BELG : COM : ZEL o-(burcht) Dit bewijst dat het stempel speciaal voor een gouden munt werd gemaakt, en dat de munt dus geen afslag is van de zilveren dukaton van 1668. Nauwkeurige vergelijking van beide munten leert dat er aparte stempels werden gemaakt, zowel voor de keerzijde als voor de voorzijde. Zo zijn er verschillen in de plaats van de voorbenen van het paard, en de afstand van de N van CON tot het wapen; op de zilveren dukaton zijn de staarten van de leeuw naar achteren gekruld, en staat de tweede c van CRESCUNT op dezelfde afstand van de binnencirkel als de overige letters, terwijl op ons exemplaar de staartkrul naar voren gericht is en de c te klein is. Overigens zijn beide munten kennelijk van dezelfde stempelsnijder, en vertonen beide het engelenkopje. De zilveren dukaton van 1666 heeft dat niet, en onderscheidt zich verder door het grof-gestreepte dekkleed — op ons exemplaar is het dekkleed van het paard effen — en door de veel sterkere bevedering van de staart, terwijl er in de haarband maar 7 i.p.v. 13 juwelen staan. Het stempel van 1666 werd gesneden door Matthijs Hooft Sr., die nog in hetzelfde jaar werd opgevolgd door zijn zoon Matthijs Jr. Diens eerste ambtsperiode eindigde in 1671, en in die tijd werden geen andere dukatons dan die van 1668 geslagen, die dan ook de enige zijn met het engelenkopje. In zijn tweede ambtsperiode sneed hij nog stempels voor de dukatons van 1680 en 1683, maar deze zijn van het nieuwe type, met het jaartal onder het wapen. De diameter van de gouden dukaton van 1668 bedraagt 4,45 cm, het gehalte bleek na toetsing 0,985 (als van de dukaten) en het gewicht bedroeg 27,1315 gr. dit gewicht is 0,47 g te weinig voor een 8-dukaten stuk. In zijn artikel over gouden afslagen van zilveren munten wijst Van Gelder (JMP 1948, p 101) erop dat deze stukken geslagen werden op een veelvoud van het gewicht van 1 dukaat, en dat in 1687 de muntmeesters van Holland, West-Friesland, Zeeland en Utrecht opdracht kregen van de Raden en Generaalmeesters zich te onthouden van de ingeslopen praktijk gouden afslagen aan particulieren te verkopen, in Zeeland was men hiermee begonnen in 1682, met een gouden rijksdaalder. De Middelburgse munt was de enige die speciale stempels voor deze afslagen liet maken, waarbij in het omschrift ARG. vervangen werd door AUR. De oudste gouden dukaton was tot nu toe die van 1687, geslagen op een gewicht van 10 dukaten, van een stempel van Willem du Pré. Wel kenden we nog een piedfort van een zilveren dukaton van 1666, met in het omschrift AUR. In goud is dit stuk echter niet bekend Het stempel is van Matthijs Hooft Sr. De nieuw beschreven gouden dukaton van 1668 is dus de eerste gouden dukaton met AUR, ik geloof niet dat dit stuk bedoeld was als een voor de verkoop aan particulieren geslagen afslag. Ten eerste pleit hiertegen het vreemde gewicht, ten tweede het feit dat zijn zilveren jaargenoot van een beter verzorgde stempel geslagen werd. Ik vermoed dat het stempel voor het gouden stuk het eerste stempel was dat M. Hooft Jr. heeft gemaakt, want de munten van 1666 zijn nog geslagen met de stempels van zijn vader, en in 1667 werd hoogstwaarschijnlijk helemaal niet gemunt. Van 1668 kennen we naast de dukaton de zilveren dukaat en de dubbele gouden dukaat, en pas in het volgend jaar maakt de jonge Hooft de stempels voor snaphaanschellingen, dubbeltjes, stuivers, oortjes en duiten. H.J. van der Wiel